Het is maandagochtend en je opent je laptop om de week te beginnen. Maar in plaats van je vertrouwde werkomgeving verschijnt er een bericht op je scherm: “Al je bestanden zijn versleuteld. Betaal €50.000 in Bitcoin, anders blijft alles onbruikbaar.” Je probeert bestanden te openen, maar niets werkt. Je hele organisatie ligt stil.
Dat is ransomware. In Het Digitale Kompas leggen we uit hoe zo’n aanval verloopt en wat je ertegen doet.
Hoe is dit gebeurd?
De aanval begon misschien onschuldig. Een medewerker klikte vorige week op een mail die eruitzag als een factuur van een leverancier. Of iemand bezocht een gehackte website zonder het te weten. Binnen enkele seconden installeerde zich ongemerkt kwaadaardige software die zich door het netwerk verspreidde.
Op de achtergrond deden de criminelen hun werk. Eerst versleutelden ze je bestanden: klantgegevens, offertes, de financiële administratie. Misschien hebben ze zelfs je back-ups besmet, waardoor herstellen geen optie meer is.
Dubbele afpersing
Sommige aanvallers gaan een stap verder. Ze versleutelen niet alleen je bestanden, maar stelen ook gevoelige gegevens, zoals klantinformatie, personeelsdossiers en contracten. Betaal je niet, dan dreigen ze alles openbaar te maken. Klanten vinden hun persoonsgegevens terug op het dark web, concurrenten krijgen inzicht in je strategie, en je reputatie loopt flinke schade op.
Wat criminelen echt willen
Cybercriminelen zijn geen eenzame hackers in hoodies. Het zijn georganiseerde bendes, soms met honderden medewerkers, duidelijke verdienmodellen en zelfs een klantenservice. Cybercrime is big business, en jouw gegevens zijn geld waard:
- Doorverkopen: gestolen klantgegevens en wachtwoorden belanden op het dark web, waar anderen ze kopen om in te loggen, facturen te onderscheppen of verder in te breken.
- Identiteitsfraude: op naam van je organisatie worden bestellingen geplaatst of contracten afgesloten.
- Toegang verkopen: soms gebruiken criminelen je netwerk niet zelf, maar verkopen ze de toegang door. Een ander slaat dan toe met ransomware.
- Je mail misbruiken: vanuit jouw naam gaan duizenden phishingmails de deur uit. Je relaties krijgen nepverzoeken om te betalen, en je domein belandt op een zwarte lijst.
Denk niet: “Ik heb een back-up, dus ik ben veilig”
Criminelen weten dat organisaties back-ups maken. Ze proberen die daarom ook te versleutelen of onbruikbaar te maken. Zonder een goed plan, met preventieve maatregelen en regelmatige controles van je back-ups, ben je kwetsbaar. En een back-up helpt je wel om weer aan het werk te gaan, maar voorkomt niet dat gestolen gegevens worden gepubliceerd. Hoe je back-ups goed regelt, lees je in Back-ups: waarom OneDrive geen back-up is.
Wat je vandaag kunt doen
- Maak het binnenkomen moeilijk. Tweestapsverificatie op alle belangrijke accounts en unieke wachtwoorden in een wachtwoordmanager.
- Sluit de achterdeur. Laat software automatisch bijwerken en gebruik geen verouderde software meer waar geen updates voor komen. Meer in Software-updates: pak de regie.
- Beperk de schade. Werk niet standaard met beheerdersrechten. Dan kan één klik niet je hele omgeving openzetten. Lees waarom niemand standaard met beheerdersrechten moet werken.
- Zorg voor een plan B. Automatische back-ups, minstens één offline, versleuteld, en regelmatig getest.
- Wees voorbereid. Weet wie je belt en wat je eerst doet als het misgaat. Een goed incidentplan beperkt de schade en zorgt dat je sneller weer draait.
- Zorg dat iemand meekijkt. Hoe eerder een aanval wordt gezien, hoe kleiner de schade. Dag en nacht bewaking is onderdeel van CyberWeerbaarheid.
Meer in Het Digitale Kompas
Dit artikel is gebaseerd op de eerste editie van Het Digitale Kompas. Daarin vind je ook een checklist om te toetsen hoe veilig je organisatie is.
Download Het Digitale Kompas, editie 1
Het Digitale Kompas, editie 1
Download pdf